Một góc bến cảng Quan Lạn hôm nay

Quan Lạn - Trang sử hào hùng

Rời bến cảng Cái Rồng- huyện Vân Đồn vào một ngày hè mưa rào tầm tã, con tàu cao tốc chở khách chạy hết 45 phút đồng hồ qua vịnh Bái Tử Long xanh biếc đưa chúng tôi tới đảo Quan Lạn.

Đúng vào dịp không khí Hội làng đang nhộn nhịp. Đâu đâu cũng chuyện Hội làng, các cụ cao niên vanh vách kể cho con cháu nghe từng sự kiện lịch sử trên mảnh đất “địa linh, nhân kiệt”. Đặc biệt, chuyện vua Lý Anh Tông lập nên thương cảng Vân Đồn vào năm 1149 ở vụng Cái Làng - Quan Lạn và trận thủy chiến Vân Đồn diệt đoàn tiếp viện lương thực, khí giới của giặc Nguyên Mông…

Trải qua gần 900 năm, Quan Lạn vẫn lưu giữ nhiều di tích gắn liền với trang sử hào hùng của dân tộc. Bắt đầu phải kể đén đình Quan Lạn, một trong hai ngôi đình lớn nhất vùng Đông Bắc. Đình Quan Lạn tọa lạc tại phía Nam đảo với những cây cột trụ bằng gỗ mần lái to hai người ôm không xuể. Đặc biệt, gỗ mần lái còn bền hơn cả gỗ lim, gỗ sến, chắc hơn cả bê tông. Những hoa văn, kiến trúc ngôi đình với rất nhiều chạm, khắc tinh xảo mang tính nghệ thuật kiến trúc thời Hậu Lê. Đình Quan Lạn cũng là nơi thờ phụng lưu giữ phong tượng Trần Khánh Dư, và 18 sắc phong của các vua triều Nguyễn phong cho Trần Khánh Dư - Thành hoàng làng.

Quan Lạn còn có đền thờ Nhân Huệ Vương - Trần Khánh Dư tuy giản dị, đơn sơ nhưng cũng đã tôn vinh được vị tướng anh hùng hào kiệt đời nhà Trần, người có công lớn đánh tan đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ ở Vân Đồn, Cửa Lục góp phần quan trọng vào đại thắng Bạch Đằng năm 1228.

Phải thừa nhận rằng, đảo Quan Lạn không lớn, không nhiều dân nhưng nơi đây hội tụ một cụm đình, chùa, đền, miếu… kiến trúc, tôn giáo, tín ngưỡng khá hoàn chỉnh, đặc sắc, vừa hoành tráng, vừa trang nghiêm. Thế nhưng, đến cuối thời Hậu Lê sang đầu thời Nguyễn, việc giao thương ở đây thu hẹp dần, do vậy tất cả những kiến trúc đó đã được rời chuyển cùng với việc chuyển làng từ vụng Cái Làng (nơi Cảng cổ Vân Đồn cách đảo Quan Lạn 2,5km về phía Bắc) về nơi hiện nay. Đây mới thể hiên phần di sản nổi của làng, còn những di sản quý hơn của quốc gia còn gửi lại vụng Cái Làng.

Đi sâu vào bến cảng cổ vẫn còn nhận thấy dấu vết nền nhà, bến tàu, miếu thờ… được giấu dưới những lùm cây um tùm, thi thoảng lại gặp một nóc nhà dân đứng hiu quạnh giữa hoang sơ… Con người ở đây sống giữa biển, trời, gió, mưa như cố níu kéo, cố hoài niệm về một thời oanh liệt của tổ tiên.

Quan Lạn - Hội khóa làng

Ngày hội làng, tàu thuyền neo đậu kín cả một vùng, tục lệ này đã có từ những năm xa xưa truyền lại. Ngày 10 tháng 6 âm lịch hàng năm là ngày làng kéo cờ báo hiệu cho toàn dân biết lệnh khóa làng bắt đầu, thông báo cho mọi người dân trên đảo không ai được rời khỏi đảo trong vòng 10 ngày đêm. Đây chính là Hội Khóa làng. Ngày Hội bắt đầu, làng chia làm hai Giáp là: Đông Nam Văn và Đoài Bắc Võ, hai Giáp tự chấm quân phong tướng, dàn thuyền…

Từ ngày 12 đến 15 tháng 6, quân sỹ hai bên hò nhau tập luyện. Phần lễ cũng diễn ra khá sôi động, các đội lễ từ tứ phương trong tỉnh cũng kéo về thứ tự vào lễ, tế thần tại ngôi chùa làng. Tiếng chuông chùa ngân xa, rền rĩ cùng với tiếng mõ đều nhịp hòa quyện với tiếng cầu  kinh niệm Phật đưa con người ta vào thế giới linh thiêng, ai nấy đều thấy trút lại bụi trần phía sau, nguyện làm điều tốt xứng vứi các bậc anh hùng hào kiệt.

Ngày 16-6, mới sáng sớm tinh mơ mà đình làng đã sừng sững hai hàng tướng quân Văn, Võ, tập trung phía ngoài là các vị chức sắc, đông đảo các cụ già và tăng ni, phật tử cùng bà con dân đảo về dự lễ rước kiệu Nhân Huệ Vương - Trần Khánh Dư. Chân linh cụ Trần Khánh Dư được đưa rước từ đền thờ cụ về đình. Đám rước hoành tráng, uy nghi, trang trọng kéo dài hàng cây số… hàng nghìn người khong ngó ngang, ngó tắt, tất cả họ đều hướng về kiệu tỏ lòng thành kính.

Ngày 17, hai bên tướng quân dựng trại đóng quân, chuẩn bị hậu cần cho ngày 18… Cùng ngày, tại đền Phạm Công Chính, nơi trung tâm lễ hội diễn ra nhiều trò chơi dân gian như kéo co, đánh vật, cờ người, bơi chải.v.v… Buổi tối, tại sân khấu ngoài trời diễn ra các hoạt động văn hóa, văn nghệ, đặc biệt là màn chèo ngắn diễn lại trận thủy chiến Vân Đồn năm 1288 do đoàn chèo Quảng Ninh trình diễn.

Cả đêm 17 rạng ngày 18 hầu như già, trẻ, gái, trai đi Hội rầm rầm, không ai ngủ. Thời gian trôi đến canh hai (2 giờ sáng) tiếng trống thu quân vang lên ở hai doanh trại Văn, Võ… Mới sáng, đền Đức Ông mọi người đã kéo đến đông nghịt để đón binh sỹ ra lễ thần nhận binh khí. Hai tướng quân lực lưỡng, cao to, mặt đỏ, da nâu cầm dao đi trước, hai hàng quân tới cả trăm người ùn ùn theo sau, tiếng trống, tiếng cồng, phèng, la ồn ã cả núi rừng…

Hai tướng thắp hương thần, đưa quân xuống thuyền rồng, cuộc thủy chiến năm xưa lại diễn ra oanh liệt. Thuyền rồng chở hai đạo quân rượt đuổi nhau nghiên ngả cùng với tiếng sóng biển, tiếng reo hò náo nhiệt, vang lừng khắp biển… Trong cuộc thi tài, có đoạn hai tướng đứng ở mũi thuyền rao cho bàn dân thiên hạ biết lý do ngày Hội, họ cũng không quên nhắc nhở những người dân trên đảo thờ năm vị Nhân Thần, lời rao cũng các vị bách lịnh, thầnh thánh phù hộ cho người già sức khỏe, người trẻ bình an, phù cho dân khang - quốc thịnh…

Ngày 19, hai bên tướng quân cùng dân đảo tổ chức lễ xa giá hoàn cung, rước chân linh cụ Trần Khánh Dư về đền, sau đó tổ chức lễ cầu bình, hóa vàng, đốt thuyền giấy, vẫy gạo, muối, đơm cháo cúng chúng sinh… Ngày 20 tháng 6, buổi chiều các gia đình trên đảo làm cơm cúng gia tiên, rồi thụ lộc, chia tay với các con cháu ở xa về dự.

Quan Lạn - đảo tiều tiêu đầu sóng, ngọn gió trải qua gần thiên kỷ - vẫn vang vọng thời oanh liệt, hào hùng của dân tộc. Nơi đây còn tồn tại lưu giữ một di tích lịch sử, truyền thống văn hóa, yêu nước, một tình đoàn kết quý báu.

Theo Nguyễn Duyệt / Báo điện tử An ninh Hải Phòng