Vân Đồn hội khá nhiều điều kiện tiềm năng để phát triển kinh tế du lịch, nhờ nằm trong Vịnh Bái Tử Long có nhiều kỳ quan thiên nhiên lại ở  gần trung tâm phát triển công nghiệp và đô thị của tỉnh. Địa hình đa dạng đã tạo cho huyện một nguồn tài nguyên du lịch phong phú, trong đó có nhiều bãi biển đẹp nổi tiếng rất thích hợp xây dựng các khu tắm biển và nghỉ dưỡng.

Đến nay đã có 19 dự án đầu tư du lịch với quy mô lớn trên địa bàn 4 xã Hạ Long, Vạn Yên, Quan Lạn và Ngọc Vừng. ở đây có nguồn tài nguyên du lịch nhân văn thật dồi dào. Trong nghiên cứu khảo cổ học, đây là cái nôi của người Việt cổ với di chỉ Soi Nhụ, Hà Giắt, Ngọc Vừng cách đây từ 14.000-4.000 năm.

Với thương cảng Vân Đồn thịnh vượng qua nhiều thế kỷ. Các lễ hội truyền thống ở Quan Lạn, Đền Cặp Tiên (Đông Xá) tô điểm thêm nét hấp dẫn cho mảnh đất này. Chỉ trong chưa đầy 10 năm, du lịch Vân Đồn đã có những đổi thay khá cơ bản. Năm 2001 toàn huyện có 15 cơ sở lưu trú với 80 phòng nghỉ đón tổng số 30.574 lượt khách du lịch trong đó có 150 khách quốc tế. Đến năm 2009 đã có 52 cơ sở lưu trú, 713 phòng nghỉ, thu hút 350.000 lượt người với 3.500 lượt khách quốc tế. Trung tâm du lịch Bãi Dài với 4km bờ biển cát trắng mịn màng là một điểm nhấn du lịch của huyện.

Toàn cảnh cơ sở kinh doanh du lịch của Xí nghiệp hợp lực Mai Quyền tại Bãi Dài

Từ năm 2001, Xí nghiệp hợp lực Mai Quyền đánh thức du lịch Bãi Dài, đến nay cảnh quan vùng này đã đẹp như một nàng tiên, cầu tàu du lịch dài 180m đầu tư 2 tỷ đồng đã xong. Trên chiếc ca nô cao tốc sang trọng 14 chỗ, trị giá 600 triệu đồng chỉ trong 3 phút đã đưa khách đến khu ẩm thực trên đảo Phất Cờ mới thấy du lịch ở đây đang đi vào chất lượng cao. Tài nguyên sinh vật là một lợi thế của Vân Đồn.

Với diện tích rừng 23.000 ha, tỷ lệ che phủ đạt 38% mà trong đó điểm nhấn là Vườn Quốc gia Bái Tử Long rộng đến 1.825 ha là khu vực có tính đa dạng sinh vật cao, thích hợp với các loại hình du lịch sinh thái. Anh Phạm Tuấn Hùng, Giám đốc Vườn Quốc gia cho chúng tôi biết, trên đảo Ba Mùn được đầu tư 10 tỷ để làm đường quanh đảo và đi sâu vào rừng rậm, nay đã  xong 20km.

Bây giờ trên đảo này nhan nhản rắn độc, đó là nhờ việc thu giữ hàng tạ rắn buôn lậu sang Trung Quốc đều được thả xuống Ba Mùn. Những năm gần đây việc xuất hiện cá heo, cá nàng tiên (Bò biển), rùa đẻ trứng trong khu vực Vườn và những rạn san hô, cỏ biển được phát triển bền vững… đã thu hút ngày càng nhiều khách du lịch. Anh Hùng cho biết thêm, trên đảo Minh Châu đang có dự án làm khu nghỉ dưỡng rộng 4 ha với 16 hạng mục như khu nhà nghỉ biệt thự kết hợp với nhà công vụ; nhà giáo dục cộng đồng và thực hành huấn luyện PCCC; bể chứa nước sinh hoạt và cứu hỏa kiêm chòi quan sát; khu cây xanh rừng tự nhiên và rừng đặc dụng…

Bên cạnh đó hàng loạt dự án với quy mô lớn của Công ty liên doanh 167 - Việt Nam xây dựng sân golf, khách sạn 5 sao trên diện tích hơn 300 ha ở xã Hạ Long; khu du lịch sinh thái rộng 68 ha tại xã Đài Xuyên của Công ty du lịch Đài Sơn; khu du lịch sinh thái rộng 22 ha của Công ty VIT Corporation trên đảo Ngọc Vừng; khu du lịch sinh thái rộng 619 ha trên đảo Phượng Hoàng và đảo Nất Đất của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản… sẽ làm sáng bừng toàn cảnh bản đồ du lịch của Vân Đồn trong một tương lai không xa.

Cách đây chỉ vài năm, sống trên biển bạc nhưng nhiều hộ dân ở Vân Đồn lại thật nghèo. Điển hình là tại xã Bản Sen người dân chủ yếu khai thác bòn vét mang đậm tính thô sơ, thậm chí hủy hoại môi trường. Một số loại nhuyễn thể quý hiếm như hàu, điệp, ốc nhảy, tu hài… đang dần biến mất. Trăn trở tìm mọi cách làm giàu, rồi nghề nuôi cá lồng bè, ốc hương, tôm hùm phát triển khá mạnh.

Song điều đáng buồn là mỗi ngày phải tốn từ 40 đến 50 tấn cá trích để nuôi cá lồng bè. Lượng thức ăn dư thừa trong lồng đã làm ô nhiễm cục bộ nhiều khu vực nuôi biển. Cộng vào đó, trong giá thành sản phẩm chiếm đến 65% là thức ăn chăn nuôi nên lời lãi chẳng là bao. Từ thực tế đó huyện khống chế chỉ cho tồn tại 4.000 bè nuôi cá và dồn quyết tâm nuôi các loại nhuyễn thể không tốn tiền mua thức ăn mà môi trường biển lại được lọc sạch. Con trai ngọc là một thế mạnh, trên biển Vân Đồn có 2 doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài nuôi trồng trai ngọc quy mô lớn, trong đó dẫn đầu là Công ty TNHH Taiheiyo Shinju Việt Nam có 300 nhân công làm việc.

Năm 1999 công ty này đầu tư 2 triệu USD và chỉ sau 6 năm, thương hiệu trai ngọc Spica của công ty được giải thưởng Sao vàng Đất Việt. Đến nay, mỗi năm công ty sản xuất ổn định hơn 400kg ngọc trai. Vân Đồn có đủ các điều kiện thuận lợi như môi trường nuôi trồng tốt, công nhân lành nghề, kỹ thuật nuôi cấy ngọc cao, song vì không có đầu ra nên không mở rộng được quy mô nuôi trai ngọc.

Và thế là con tu hài được lên ngôi. Bắt đầu từ cuối năm 2005 huyện yên tâm vì đã có doanh nghiệp đi tiên phong nuôi trồng và thu được 40 tấn tu hài. Rồi sản lượng loài nhuyễn thể này ngày một tăng nhanh, đến năm 2007 cả huyện nuôi được 5 triệu, năm 2008 tăng 8 triệu và đến 2009 vọt lên 16 triệu con. Một điều khẳng định, số liệu thống kê nuôi tu hài thường thấp nhiều so với thực tế.

Chị Hồ Mai Hoa ở khu 9, thị trấn Cái Rồng là một trong những đại lý thu mua tu hài cho biết, mỗi ngày “đều như vắt chanh” chị chuyển lên Hà Nội 7 tạ, Hải Phòng 5 tạ và trong tỉnh 1 tấn. Đến nay đã có 7 doanh nghiệp nuôi tu hài, trong đó có một số công ty tiêu biểu như Đỗ Tờ, Trường An, Vân Đồn… đều nuôi  từ 5 đến 6 triệu con; Công ty Quang Minh có diện tích 50 ha… Đồng thời toàn huyện có 420 hộ nuôi tập trung ở 3 xã Bản Sen, Thắng Lợi, Ngọc Vừng. Các hộ nuôi tu hài có quy mô và hình thức khác nhau song đều nuôi từ vài vạn con trở lên. Có hộ đầu tư 30 triệu, sắm được mấy lồng gửi nuôi ở bè của người khác.

Nhiều hộ có vốn đầu tư từ 400 đến 600 triệu đồng nuôi trên bãi triều hoặc lập bè nuôi lồng. Các hộ dân  được Ngân hàng Chính sách - Xã hội huyện cho vay hơn 70 tỷ đồng trong đó chủ yếu dùng nuôi tu hài nên đã giúp dân xóa đói giảm nghèo. Có thể thấy rõ phát triển tu hài là bài toán giúp Vân Đồn vươn lên làm giàu một cách bền vững, nhưng cái khó vẫn là đầu ra. Tu hài khi được giá bán tới hơn 200.000 đồng/kg, song hiện giá đang xuống, nếu đến mức chỉ còn 80.000 đồng/kg thì chỉ còn lấy công làm lãi và đến lúc đó diện tích nuôi tu hài sẽ không phát triển thêm được. Hiện tại trị trường trong nước dường như đang bão hòa còn xuất khẩu thì số lượng không đủ. Việc tìm đường xuất khẩu tu hài, một loài nhuyễn thể bổ dưỡng, huyện không tự làm được mà trách nhiệm này thuộc về các doanh nghiệp nuôi trồng quy mô lớn.

Với quyết định 1296 ngày 19-8-2009 của Chính phủ sẽ giúp Khu kinh tế Vân Đồn sớm có diện mạo mới. Con đường 4B kéo dài qua 3 xã Đài Xuyên, Bình Dân, Đoàn Kết rồi nối với QL18A tại Mông Dương; Casino có vốn đầu tư từ 3 đến 5 tỷ USD sẽ được triển khai ở Vạn Yên; sân bay ở xã Đoàn Kết có công suất nửa triệu khách/ năm; cáp treo dài 5,5km nối đảo Cái Bầu với đảo Cái Lim xuyên qua Vườn Quốc gia Bái Tử Long; đường cao tốc qua đảo Cái Bầu nối với đường cao tốc Nội Bài  - Móng Cái dài  32km rộng 30m có  6  làn xe; xây dựng công viên phức hợp tại xã Vạn Yên và 2 khu đô thị mới ở Đoàn Kết - Bình Dân và Quan Lạn. Mùa xuân này, Vân Đồn đang đứng trước một vận hội phát triển thật đáng mừng.

Theo Phan Thiết Nhân / Báo điện tử Quảng Ninh