Vườn nằm trong địa giới 3 xã Minh Châu, Vạn Yên và Hạ Long (Vân Đồn). Tổng diện tích của Vườn là 15.783 ha, với hơn 40 đảo đá và đảo đất. Trung tâm Vườn Quốc gia Bái Tử Long cách thị trấn Cái Rồng 20km và cách Vịnh Hạ Long 60km, đây là khoảng cách không xa nên Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã đầu tư khá nhiều cơ sở để cùng huyện Vân Đồn và Vườn Quốc gia Bái Tử Long liên kết khai thác du lịch.

Rừng trâm nguyên chủng trên đảo Minh Châu được bảo vệ tốt.

Là một khối thống nhất với Vịnh Hạ Long, những hòn đảo đá trong Vườn Quốc gia Bái Tử Long cũng có nguyên vẹn giá trị về địa chất địa mạo như UNESCO đã công nhận, nhưng bên cạnh đó, khu vực của Vườn có những hòn núi đất xen vào, tạo thêm những giá trị mới. Vườn có khá nhiều hòn đảo nổi tiếng về cảnh quan và di tích khảo cổ của người Việt sống cách đây khoảng 5.000 năm như hòn Soi Nhụ, Sậu Đông, Ba Mùn, Đông Ma...

Đồng chí Phạm Tuấn Hùng, Giám đốc Vườn Quốc gia Bái Tử Long cho biết: Đảo Trà Ngọ Lớn xen lẫn núi đất và núi đá, về phần đất có tầng đá mẹ là đá lục nguyên màu đỏ với những thành phần cát sạn, cát thạch anh và cuội dạng quắczít và tầng đá mẹ là đá vôi, tạo nên 2 nền địa chất trên cùng một thân đảo.

Hai tầng đá này có nguồn gốc hình thành khác nhau là trầm tích cơ học và trầm tích hoá học (đá vôi), điều đó tạo nên sự đa dạng của thảm thực vật và động vật, hình thành nhiều hang động castơ và các thung, áng. Trên vùng biển của Vườn có nhiều hang động đẹp và những hòn núi đá nổi tiếng như hòn Thiên Nga, hòn Con Công... Sườn phía đông của đảo Ba Mùn và Sậu Nam rất dốc, vách núi gần như dựng đứng sát mép biển. Ở những vị trí khắc nghiệt, phải hứng chịu nhiều giông bão này lại là nơi tồn tại của quần thể thông lá tre, một loại thực vật quý vừa được phát hiện. Vườn Quốc gia Bái Tử Long có nhiều giống cây trong sách đỏ như lá khôi, kim giao, cây bá bệnh, tùng la hán...

Ven chân các đảo có nhiều vũng, bãi triều đất bùn có cảnh quan đẹp và thuận lợi cho lưu trú tàu thuyền tránh bão như các vụng Cái Quýt, Ổ Lợn, Lạch Cổng, Cái Đé... Các bãi Chương Nẹp, Nhãng Rìa, Sơn Hào có cát mịn đẹp và có sóng êm. Vườn Quốc gia Bái Tử Long khá đa dạng loài và nguồn gen có giá trị rất cao bao gồm 1.909 loài động, thực vật, trong đó hệ sinh thái rừng có 1.028 loài; hệ sinh thái biển 881 loài...

Tổng số loài vật quý hiếm của Vườn lên đến 72 loài động vật và 30 loài thực vật được ghi trong sách đỏ Việt Nam. Trên đảo Ba Mùn có quần thể nai duy nhất ở rừng miền Bắc. Việc phát hiện bầy nai ở đây cũng là việc khá thú vị. Một lần nghe phản ánh, trên đảo Ba Mùn có dấu chân trâu, nghi rằng đó là dấu vết của việc lâm tặc dùng trâu kéo gỗ khai thác trái phép trên đảo, Ban Quản lý đã tổ chức vây bắt, sau phát hiện đó là vết chân của bầy nai rừng.

Trong Vườn tồn tại khá nhiều  động vật có trong sách đỏ Việt Nam như bồ câu nâu, báo gấm, báo lửa, rái cá, rùa hộp ba vạch, trăn đất, rắn hổ mang chúa... Các loài thực vật đặc trưng của Vườn khá phong phú như trai lý, tuế đá vôi, lan hài vệ nữ hoa vàng, lát hoa... Đặc biệt trên phần đảo Minh Châu, Vườn Quốc gia Bái Tử Long phải quản lý rừng trâm đặc chủng có tuổi đời hàng trăm năm nằm ở ngay trung tâm khu nghỉ mát.

Ông Bùi Văn Cẩn, Chủ tịch UBND huyện Vân Đồn, người quê Minh Châu tâm sự: Trong nhiều năm khó khăn, rừng nơi đây bị tàn phá nặng song chính quyền và nhân dân vẫn quyết tâm bảo vệ nguyên vẹn khu rừng trâm này. Công tác quản lý bảo vệ rừng và phát triển du lịch ngày càng quy chuẩn, Hạt kiểm lâm và đội tàu của Vườn làm công tác bảo vệ đến nay đã ngăn chặn tình trạng chặt trộm gỗ và săn bắt động vật xuống mức thấp nhất.

Việc hợp đồng với các hộ dân trong một vài điểm thuộc khu vực Vườn để cùng chia sẻ lợi ích đã giúp cho công tác bảo vệ tốt hơn. Một số hộ dân khi bắt được vích biển đã chủ động thông báo với Ban Quản lý để thả về biển. Trong vùng biển của Vườn có nhiều loại cá quý như cá heo, cá ông sư, cá nàng tiên (bò biển) có trọng lượng khá lớn.

Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã trên đảo Ba Mùn với vốn đầu tư hàng tỷ đồng đã xây dựng xong. Theo kế hoạch, trung tâm này sẽ dùng lưới thép B40 rào chắn trong diện tích rừng rộng hàng chục ha để giúp cho các động vật được cứu hộ sống trong môi trường tự nhiên.

Chúng tôi có dịp đi cùng đoàn công tác của huyện Vân Đồn đến thăm một số trạm kiểm lâm của Vườn Quốc gia Bái Tử Long trên các đảo Trà Ngọ Lớn, Ba Mùn và Minh Châu. Trong phương hướng phát triển lâu dài của huyện, sự kết hợp các kế hoạch giữa địa phương và các Ban Quản lý Khu kinh tế Vân Đồn, Vườn Quốc gia Bái Tử Long là một trong những mối quan tâm hàng đầu của huyện để cùng thúc đẩy sự phát triển bền vững của kinh tế, du lịch... từng bước nâng cao mức sống nhân dân và đẩy mạnh xây dựng cơ sở hạ tầng.

Ông Tạ Duy Thịnh, Bí thư Huyện uỷ Vân Đồn cho biết: Huyện đã có quyết định cùng Ban Quản lý Vườn Quốc gia Bái Tử Long và Ban Quản lý Vịnh Hạ Long xây dựng những mục tiêu cụ thể để bảo vệ tốt các tài nguyên thảm thực vật và khai thác những thế mạnh, tiềm năng sẵn có của Vườn, mang lại nhiều lợi ích hơn cho nhân dân.

Theo Trọng Khang / Báo điện tử Quảng Ninh