Du lịch bằng đường thuỷ vẫn luôn hấp dẫn du khách bởi tính đa dạng của phương tiện và sự phong phú của cảnh quan không chỉ trên mặt nước, thế nhưng đây cũng là loại hình cần chú trọng nhất về tính an toàn bởi những rủi ro cao, trong khi đó, ý thức của nhiều người trong ngành du lịch lẫn khách du lịch vẫn còn ở mức hạn chế.

Vịnh Hạ Long. Ảnh: TL

Du lịch “3 không”

Đó là thực trạng phổ biến của du lịch sông nước tại các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long - loại hình du lịch sinh thái miệt vườn vốn thu hút khách bởi tính nguyên sơ - nhưng chính vì vậy nên hầu như không được quản lý. Những chợ nổi mọc lên khắp nơi, ở đâu có điểm du lịch ở đấy có bến đò. Những bến này chủ yếu hình thành tự phát không cơ quan nào quản lý. Và các thuyền bè ở đây “đạt chuẩn”: Không đăng ký đăng kiểm, không bằng lái, và không phương tiện bảo hộ. Tỉnh Sóc Trăng là nơi được khách du lịch chọn đến nhiều nhất, cũng là nơi đò ngang, thuyền, ghe không phép thả sức hoạt động.

Khách tới những lễ hội trái cây tại đây thường xuyên được nhét đầy thuyền 12-15 người trong khi sức chở chỉ khoảng 8-10 người chạy ngang sông Hậu.  Hay tại điểm du lịch sinh thái kết hợp với chợ nổi Phụng Hiệp (thị xã Ngã Bảy, tỉnh Hậu Giang), mỗi ngày có gần chục chuyến tàu chở khách du lịch trong tình trạng quá tải - nước mấp mé mạn thuyền.

Ngày 21.3.2009,  tại chợ nổi Cái Răng trên sông Cần Thơ - chiếc tàu du lịch nhỏ (loại vỏ lãi), không biển số, do Hồ Trung Nam (SN 1962, ngụ TP Cần Thơ) điều khiển chở 12 khách du lịch (có 9 người Pháp, Đức, 2 Việt kiều Mỹ và 1 người Việt Nam) đi tham quan chợ nổi Cái Răng đã đụng phải xà lan mang biển kiểm soát TV 3989, tải trọng 625 tấn do Bùi Hữu Nghĩa (SN 1979, ngụ huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh) lưu thông theo hướng ngược lại.

Vụ va chạm làm chiếc tàu du lịch bị chìm, toàn bộ du khách văng xuống sông giữa dòng nước chảy xiết, hai khách trong đoàn đã thiệt mạng trong vụ tai nạn. Khi cơ quan chức năng kiểm tra giấy tờ - người lái tàu du lịch Hồ Trung Nam không xuất trình được các giấy đăng ký, đăng kiểm và bằng lái. Theo quy định thì chiếc tàu du lịch này chỉ được phép chở 10 người, nhưng lúc xảy ra tai nạn có tất cả 13 người trên tàu.

Còn nhiều ẩn hoạ

Theo số liệu từ Tổng cục Du lịch, du lịch đường thuỷ Việt Nam còn rất nhiều nguy cơ cần tập trung giải quyết ngay để tránh những hiểm hoạ có thể xảy ra.

Tuyến sông Hương (Thừa Thiên-Huế) có 125 phương tiện vận chuyển khách du lịch (thuyền rồng), mỗi năm khoảng 40 nghìn lượt thuyền phục vụ gần 800 nghìn lượt khách. Nguyên nhân tiềm ẩn TNGT tồn tại như việc thiết kế và đóng mới phương tiện phục vụ khách du lịch chủ yếu bằng kinh nghiệm và theo mẫu dân gian, do vậy nhiều chủng loại, kiểu dáng không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, một số phương tiện không đủ điều kiện đăng ký, đăng kiểm; người điều khiển phương tiện chưa có chứng chỉ chuyên môn (CCCM) phù hợp, thiếu các thiết bị an toàn giao thông đường thuỷ. Do tác động của tự nhiên, của con người nên luồng, lạch trên tuyến sông Hương cũng thay đổi nhiều làm ảnh hưởng quá trình lưu thông của phương tiện.

Tuyến đường thuỷ Xuân Sơn - Phong Nha (Quảng Bình) có 309 thuyền chở khách chuyên phục vụ khách du lịch trong và ngoài nước tham quan động Phong Nha-Kẻ Bàng. Ngay từ khi mới thành lập đội thuyền, 100% phương tiện khi đưa vào sử dụng được trang bị đầy đủ trang thiết bị ATGT; thuyền viên có bằng cấp, CCCM theo quy định, hằng năm vận chuyển an toàn khoảng 250 nghìn lượt khách tham quan động Phong Nha, động Tiên Sơn.

Do du lịch Phong Nha mang tính mùa vụ cao, thu nhập, đời sống chủ thuyền còn thấp nên kinh phí nâng cấp, sửa chữa phương tiện hạn chế, ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của đội thuyền. Một số khách du lịch thiếu ý thức chấp hành Luật Giao thông đường thuỷ nội địa, nội quy dành cho hành khách, tuyến đường thuỷ thường bị bồi lấp vào mùa mưa lũ, gây khó khăn cho phương tiện lưu thông, nhưng vẫn chưa được quan tâm nạo vét thường xuyên.

Hiện TPHCM có hơn 1.400 đường biển, sông, kênh, rạch. Trong đó, Cục Hàng hải quản lý 140km; Cục Đường sông quản lý 200km và Sở GTCC quản lý hơn 1.000km. Tuyến đường thuỷ TPHCM - do lòng sông hẹp, ngã ba nhiều thuyền đò qua lại; bến tàu không phép... đã tạo nên những điểm thường xuyên xảy ra tai nạn. Ước tính với 1.400km giao thông đường thuỷ hiện có hàng trăm “điểm đen” như thế. Khu vực trước cửa rạch Bến Nghé, thuộc bến Bạch Đằng - dài khoảng 500m, rộng trên 400m lúc nước lớn - từ lâu được quy định làm điểm quay trở của tàu biển khi vào ra cảng Sài Gòn.

Vào lúc nước rút, lòng sông ở đoạn trên chỉ rộng khoảng 200-300m. Trong khi đó, nhiều tàu tải trọng lớn vẫn quay trở đầu vào thời điểm này. Một nguyên nhân khác khiến khu vực bến Bạch Đằng trở nên nguy hiểm bởi nơi đây còn là bến lên xuống khách của các tàu cánh ngầm, tàu du lịch trên sông, nhà hàng nổi... “Mật độ tàu thuyền đông và ra vào bến không căn theo con nước an toàn mà theo giờ phục vụ, tranh giành khách đã làm cho bến Bạch Đằng là bến sông nguy hiểm nhất thành phố”, một sĩ quan phòng cảnh sát giao thông đường thuỷ nhận xét.

Theo một chuyên viên Sở GTCC, hiện trên địa bàn TPHCM có hàng trăm bến tàu hàng hoá, bến đò ngang chở khách không có giấy phép. Chúng được lập chui giống như các “bến cóc” trên bộ. Các bến này không có hệ thống biển báo, cọc neo an toàn cho tàu thuyền...

Theo Vũ Quỳnh Hương / Báo Lao Động