Một trong những yếu tố được kể đến đó là việc thu hút nhà đầu tư thứ cấp vào hoạt động sản xuất kinh doanh tại KCN. Theo đánh giá của cơ quan chức năng, thời gian gần đây xu hướng đầu tư vào các KCN ngày một giảm dần về số lượng và nếu có thì quy mô đầu tư cũng rất nhỏ. Như vậy, vấn đề đặt ra là để phát triển các KCN cần phải có các giải pháp đồng bộ để gỡ “nút thắt” cho tình trạng trên.

Toàn cảnh KCN Cái Lân.

Có thể nói, những kết quả mà các KCN đem lại sau hơn 10 năm đi vào hoạt động đã thể hiện chủ trương và bước đi đúng hướng của Quảng Ninh. Với 11 KCN hiện có, trong đó có 3 KCN đang triển khai xây dựng cơ sở hạ tầng và đã cho nhà đầu tư thứ cấp thuê đất để thực hiện dự án sản xuất kinh doanh, các KCN này đã góp phần nâng tỷ trọng giá trị sản xuất công nghiệp trong cơ cấu GDP của tỉnh.

Tuy nhiên, nhìn trên bình diện tổng thể, sự phát triển kinh tế trong các KCN đang tiềm ẩn nhiều khó khăn, thách thức đặc biệt trong mục tiêu thu hút đầu tư những dự án có tầm cỡ. Theo số liệu tổng hợp của các ngành chức năng và doanh nghiệp cho thấy, từ năm 2008 trở lại đây, tỷ lệ thu hút đầu tư vào các KCN chỉ đạt khoảng 30% so với kế hoạch trong đó chủ yếu là các dự án có quy mô không quá 10 triệu USD.

Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do tiến độ đền bù giải phóng mặt bằng, san nền, đầu tư hạ tầng trong và ngoài hàng rào KCN chậm so với nhu cầu phát triển chung của tỉnh và hoạt động của các doanh nghiệp. Điển hình như việc chậm hoàn thiện tuyến đường RD01 nối từ KCN Cái Lân ra cảng Cái Lân đã làm ảnh hưởng lớn đến tiến độ xây dựng cơ bản và kế hoạch sản xuất kinh doanh của Công ty Công nghiệp Tàu thuỷ Vinashin, Công ty Cơ khí Đóng tàu TKV, Công ty Vijachip Cái Lân...

Hay đối với 2 KCN Hải Hà và Đông Mai, mặc dù đã được Chính phủ chính thức phê duyệt khá lâu thế nhưng đến nay cả 2 KCN này vẫn đang trong quá trình đền bù giải phóng mặt bằng, san nền, đầu tư hạ tầng kỹ thuật và khảo sát năng lực đầu tư của doanh nghiệp. Trong khi đó đang có nhiều nhà đầu tư tìm hiểu nghiên cứu đầu tư vào 2 KCN này.

Như vậy xem ra, yếu tố cơ sở hạ tầng có ảnh hưởng rất lớn đến khả năng thu hút đầu tư. Nếu nơi nào có cơ sở hạ tầng trong và ngoài hàng rào KCN hoàn chỉnh, thì việc kêu gọi đầu tư tương đối thuận lợi. Ngược lại, cho dù địa phương có áp dụng chính sách ưu đãi tối đa, nhưng hệ thống cơ sở hạ tầng yếu kém, thì cũng khó thu hút được các dự án đầu tư.

Một vấn đề khác cũng đang là trở ngại đối với hoạt động của các KCN và làm ảnh hưởng đến thu hút đầu tư vào các KCN là cơ chế quản lý và phân cấp quản lý giữa các cơ quan chức năng. Hiện các doanh nghiệp khi đăng ký vào KCN sẽ phải chịu sự quản lý của các Bộ: Kế hoạch và Đầu tư (quản lý KCN); Tài nguyên - Môi trường (quản lý môi trường); Công Thương (quản lý doanh nghiệp) và chính quyền địa phương (quản lý đất đai).

Ngoài ra, việc phân cấp giữa cơ quan chức năng để kiểm tra năng lực tài chính và xét phương án sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng chưa rõ ràng. Thêm vào đó có nhiều chính sách ban hành “tiền hậu bất nhất” cũng khiến nhiều nhà đầu tư e dè trong phát triển quy mô sản xuất vì khó lường trước được tương lai và ngay bản thân địa phương cũng lúng túng khi chính sách có sự thay đổi.

Sản xuất vòi nước tại Công ty Thương mại và Chế tạo kim loại Việt Nam (KCN Hải Yên).

Việc phát triển các KCN rõ ràng đang cần sự điều chỉnh, hoạch định mang tính chiến lược, quy hoạch nhiều nhưng thiếu vốn để xây dựng hạ tầng, làm theo kiểu “được chăng hay chớ”, chỉ càng làm “mất điểm” môi trường đầu tư đối với các nhà đầu tư. Những lợi thế về giá thuê đất, tài nguyên, lao động... mà tỉnh coi là cơ sở để phát triển các KCN sẽ không phát huy tác dụng, không thể bù đắp cho những yếu kém và bất cập khác.

Do đó, giải pháp được coi là hợp lý nhất để thu hút đầu tư đặc biệt với những dự án có quy mô lớn đang được tỉnh quan tâm đó là tập trung củng cố, nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng, dịch vụ và môi trường đầu tư các KCN hiện có để thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước, thay vì thành lập mới các KCN. Mặt khác, tiếp tục giải quyết linh hoạt và kịp thời chính sách ưu đãi thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả chức năng quản lý Nhà nước đối với hoạt động các KCN.

Giải pháp lâu dài mang tính chất căn cơ được Quảng Ninh xác định đó là phải điều chỉnh lại quy hoạch KCN theo hướng: Lâu dài, ổn định, tránh tình trạng làm theo phong trào, lẻ tẻ, thiếu tính chiến lược. Việc quy hoạch KCN sẽ được gắn kết chặt chẽ với lợi thế cạnh tranh từng địa phương và theo hướng chuyển đổi cơ cấu kinh tế để hình thành những đô thị mới, những đô thị vệ tinh phục vụ cho phát triển các KCN.

Theo Thành Vinh / Báo điện tử Quảng Ninh