Sản xuất gạch tại Nhà máy gạch Cotto Đông Triều (CCN Kim Sen, Đông Triều).

Cụm công nghiệp nhiều nhưng chưa mạnh

Theo đánh giá của Phòng Quản lý Công nghiệp (Sở Công Thương), hiện trên địa bàn có 10 CCN chính thức được UBND tỉnh phê duyệt. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, mới có CCN Ninh Dương, Hải Hòa (Móng Cái); Kim Sen (Đông Triều) và cụm sửa chữa, đóng tàu Hà An cơ bản hoàn thành đầu tư kết cầu hạ tầng cơ sở và có tỷ lệ lấp đầy đạt khoảng 80% diện tích đất cho thuê.

Còn lại hầu hết các cụm đang thực hiện san lấp hoặc làm công tác giải phóng mặt bằng hoặc chưa triển khai. Điển hình là CCN Yên Thanh (Uông Bí), được UBND tỉnh phê duyệt từ năm 2003; CCN chế biến thủy sản Yên Giang (Yên Hưng) được UBND tỉnh phê duyệt từ năm 2005 nhưng đến nay cả 2 CCN này đều chưa được địa phương quan tâm triển khai xây dựng.

Nguyên nhân của tình trạng chậm tiến độ thi công và thu hút các doanh nghiệp tham gia hoạt động sản xuất tại CCN trên địa bàn được cơ quan quản lý Nhà nước và các địa phương cho rằng, do thiếu hệ thống cơ chế, chính sách quản lý.

Mãi đến cuối năm 2007 mới có sự phân giao rõ ràng về chức năng quản lý nhà nước đối với CCN (tại Nghị định 189/2007/N-CP ngày 27-12-2007 của Chính phủ quy định trách nhiệm “quản lý các cụm, điểm công nghiệp ở cấp huyện” của Bộ Công Thương).

Trước đây, Nghị định 36/CP quy định quản lý các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và nay Nghị định 108/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Đầu tư không quy định rõ về quản lý CCN. Do vậy, tuỳ thực tế, các địa phương đã ban hành những quy định riêng để quản lý loại hình này.

Thiếu cơ quan đầu mối quản lý các CCN từ Trung ương với địa phương. Thiếu quy hoạch tổng thể các CCN. Hầu hết các địa phương, do nhu cầu cấp thiết về mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật sản xuất và nhu cầu giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đã chỉ đạo lập ngay dự án đầu tư xây dựng các CCN mà chưa xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển CCN. Do vậy, việc phát triển các CCN thiếu định hướng lâu dài, dẫn tới hiệu quả sử dụng đất không cao.

Bên cạnh đó, việc huy động vốn không đáp ứng được nhu cầu đầu tư phát triển các CCN. Một số địa phương đã áp dụng giải pháp vận động các doanh nghiệp, nhà thầu thi công xây dựng hạ tầng ứng vốn trước để bồi thường GPMB, tổ chức thi công.

Mức hỗ trợ đầu tư hạ tầng từ ngân sách địa phương tỷ lệ rất thấp, không khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư kinh doanh hạ tầng. Đặc biệt đối với công tác giải phóng mặt bằng lại thường gặp rất nhiều bất cập như giá đền bù thay đổi nhanh; chưa có chính sách khuyến khích vận động hộ thuộc diện bị thu hồi đất cho phát triển các CCN; nhận thức của người dân còn hạn chế.

Bên cạnh đó, đầu tư kinh doanh hạ tầng và quản lý các dự án đầu tư trong các CCN còn lúng túng. Cùng với sự khó khăn trong việc tìm các doanh nghiệp làm chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng thì năng lực quản lý của UBND huyện, xã khi được giao làm chủ đầu tư còn yếu.

Do vậy tiến độ triển khai các dự án chậm. Việc vận hành, quản lý dự án khi đi vào hoạt động chưa có cơ quan đầu mối quản lý có đủ thẩm quyền nên việc quản lý sau đầu tư, quản lý các dự án hoạt động trong CCN còn rất lúng túng, không hiệu quả.

Giải pháp gỡ khó

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của các CCN, UBND tỉnh đã thực hiện triển khai tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định số 105/2009 về quy chế quản lý cụm công nghiệp trong phạm vi cả nước và Thông tư số 39 của Bộ Công Thương ban hành (ngày 28-12-2009) hướng dẫn chi tiết thực hiện một số nội dung của Quyết định 105.

Đồng thời, ngày 12-5-2010, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 1362 phê duyệt quy hoạch phát triển CCN đến năm 2020. Theo đó, quan điểm định hướng phát triển phù hợp với Quy hoạch phát triển KT-XH giai đoạn 2006-2020; Quy hoạch điều chỉnh phát triển công nghiệp giai đoạn 2006-2010, định hướng 2015 và các quy hoạch liên quan khác.

Đồng thời phát triển CCN sẽ gắn với không gian công nghiệp đồng bằng Bắc bộ, vùng Trung du và miền núi phía Bắc; gắn với việc phát triển tuyến hành lang kinh tế: Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh - Côn Minh (Trung Quốc). Ưu tiên phát triển ngành công nghiệp mà tỉnh có lợi thế so sánh về lao động, tài nguyên, nguyên liệu.

Cụ thể, tỉnh tiếp tục chỉ đạo các địa phương hoàn chỉnh đầu tư kết cấu hạ tầng các CCN đã được phê duyệt và thu hút các doanh nghiệp tham gia đầu tư với tỷ lệ lấp đầy đạt từ 50-60% diện tích đất cho thuê.

Giai đoạn 2011-2015, sẽ thực hiện xây dựng mới 19 cụm và mở rộng 1 cụm với tổng diện tích tăng thêm khoảng 551ha. Giai đoạn 2016-2020, tiếp tục xây mới 13 cụm và mở rộng thêm 13 cụm với tổng diện tích tăng thêm khoảng 580ha.

Giải pháp được UBND tỉnh đưa ra là tăng cường thu hút nâng cao hiệu quả đầu tư, thu hút các tập đoàn, doanh nghiệp lớn có tiềm lực tài chính, công nghệ đầu tư vào hạ tầng. Đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến đầu tư.

Tăng cường hiệu lực của các quy định về chính sách đất đai và xây dựng các văn bản hướng dẫn về các chính sách ưu đãi về thuế, tiền sử dụng đất đối với doanh nghiệp đầu tư vào CCN. Bên cạnh đó tạo sự liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo trên địa bàn tỉnh nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng nhu cầu lao động của các hoạt động sản xuất kinh doanh.

Tổ chức tốt các dịch vụ tài chính, hải quan, bưu chính viễn thông tại các CCN nhằm hỗ trợ cho các doanh nghiệp tham gia đầu tư được thuận lợi. Xây dựng khu xử lý môi trường tập trung và không ngừng nâng cao năng lực quản lý Nhà nước của ngành Công nghiệp đối hoạt động các CCN…

Như vậy, ngành Công nghiệp tiếp tục được tiếp sức, tạo bước đột phá trong năm 2011 và kế hoạch 5 năm phát triển KT-XH trên địa bàn toàn tỉnh.

Theo Thành Vinh / Báo điện tử Quảng Ninh