Vịnh Hạ Long ngày nay – Một cái nhìn từ quá khứ

Thứ sáu, 16 Tháng 12 2011 15:45 |

Đơn vị chúng tôi có một trạm nghiên cứu về thời kỳ tiền sử đặt tại Yên Hưng, Quảng Ninh. Vì thế, trong đợt vận động để Vịnh Hạ long được vinh tôn là một trong bảy kỳ quan thế giới mới vừa qua đã nhận được khá nhiều câu hỏi về lịch sử và địa chất của vịnh biển này.
quakhu1

Dưới đây là một vài ý kiến rút ra từ kết quả nghiên cứu của Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á.

Để hiểu cặn kẽ về Vịnh Hạ Long cần phải có một cái nhìn có chiều sâu về lịch sử địa chất và lịch sử văn hóa của cả vùng Vịnh Bắc Bộ. Bởi lẽ cảnh quan hiện tại chỉ ghi nhận chu kỳ tạm dừng một cách tương đối và nhất thời của toàn bộ lịch sử tự nhiên trái đất và vũ trụ.

Lịch sử địa chất gắn với loài người hiện đại thực chất chỉ mới diễn ra trong vòng 100 ngàn năm nay mà thôi. Đó là phần hậu kỳ cánh tân (late Pleistocene) và toàn bộ thời toàn tân (Holocene) cho đến ngày nay.

Trong khoảng thời gian đó, về cơ bản diện mạo “phần cứng” của vùng đất Hạ Long và vịnh Bắc Bộ không có gì thay đổi lớn, ngoại trừ một số dấu hiệu sụt lún nhẹ và diễn ra khá chậm chạp. Tuy nhiên, diện mạo “phần mềm” tức mực nước biển lên xuống kéo theo những đổi thay về sinh thái, thảm thực vật và quần thể động vật đã trải qua nhiều lần biến đổi, tác động vô cùng lớn lao đến đời sống của con người trên vùng đất này.
quakhu2

Tầng tầng lớp lớp vệt ngấn ghi nhận những đợt dừng của biển ở mức cao hơn hiện nay 4-6 mét hiện còn trên các đảo đá vịnh Hạ Long..

Diện mạo một Vịnh Hạ Long đã từng được UNESCO ghi nhận là danh lam thắng cảnh và địa mạo, địa chất cũng như vừa được vinh tôn là một trong bảy kỳ quan mới của trái đất là diện mạo ổn định trong nhịp dừng tương đối của địa chất khu vực từ gần 3000 năm nay.

Còn trước đó, dưới tác động của biến tiến toàn cầu mang tên Flandrian, mực nước biển Đông dâng cao, Vịnh Hạ Long còn ăn sâu hơn nữa vào đất liền khiến cho cửa sông Bạch Đẳng khi đó lui đến tận rìa Kinh Môn, Nam Sách, Sao Đỏ (Hải Dương).

Vào thời kỳ đó, chu kỳ dừng của mực biển cao hơn ngày nay 4-6 mét kéo dài hơn 2000 năm, từ khoảng 6000 năm đến 3800 năm cách ngày nay. Một Vịnh Hà Nội rộng lớn bao phủ vùng đất thấp của các tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Ninh Bình, Thái Bình, Nam Định, Hưng Yên với những bãi triều xuất lộ sát nách Hà Nội hiện nay, mà dấu vết đã được các nhà nghiên cứu Việt Nam – Nhật Bản ghi nhận được ở vùng Dốc Nghĩa – Lạc Đạo (Văn Lâm, Hưng Yên).

Nhiều ngấn thủy triều khi đó hiện còn thấy rõ ở vịnh Hạ Long cao hơn ngấn hiện tại 3-4 mét. Một trong số đó còn lưu giữ tầng vỏ hầu biển ở độ cao 2,8 mét so với mức triều cường, đã được định tuổi Carbon phóng xạ 5800 năm cách ngày nay.

Biển tiến Flandrian bắt nguồn từ cuộc đại tan băng cuối cùng sau khi trái đất trải qua đỉnh cao của băng hà Wuerme ở 18.000 năm cách ngày nay. Khi đó, ở Việt Nam băng đóng kín các đỉnh núi từ độ cao 2000 mét trở lên. Toàn bộ vùng núi Hymalaya là một khối băng khổng lồ. Nhiệt độ trung bình hàng năm giảm đi so với ngày nay 5-7 độ C.

Thảm sồi dẻ hiện nay ở miền Bắc Việt Nam phân bố ở độ cao 800 mét trở lên thì vào thời điểm băng hà đó đã xuất hiện ở ngay vùng chân núi với độ cao chỉ 100 mét so với mặt biển. Điều đó đã giải thích tại sao cư dân săn bắt hái lượm đương thời sống tại thung lũng Mường Vang (Lạc Sơn, Hòa Bình), độ cao chỉ 70 m trên mặt biển hiện nay đã sử dụng một loại dẻ Juglans mọc ở xung quanh hang của họ để làm thức ăn hàng ngày. Hiện tại, loài dẻ này chỉ phân bố ở độ cao 1000 mét trở lên.

Băng hà toàn cầu đã khiến cho mực nước biển hạ xuống so với ngày nay 120-150 mét. Toàn bộ vùng thềm lục địa ngày nay trở thành bãi bồi và hoang mạc. Trong tình hình đó, chúng ta không có một Vịnh Hạ Long mà là một cảnh quan đồi núi, sông suối, tương tự cảnh quan vùng sơn khối Bắc Sơn chạy dài suốt từ Thái Nguyên qua Lạng Sơn. Biển lùi xa khỏi Hạ Long hàng trăm cây số bao gồm cả vùng đất của đảo Hải Nam hiện nay.
quakhu3

Sửng sốt Hạ Long !

Sau băng hà, băng tan dần dẫn đến hiện tượng biển tiến một cách chậm rãi với tốc độ trung bình khoảng 10mm một năm. Cứ mỗi thế kỷ trôi đi, biển lại dâng cao thêm một mét. Nhiều nhà khoa học đã nhầm lẫn sự kiện mà chúng ta gọi là “biển tiến” với những cơn sóng thần hay lũ lục địa. Với tốc độ hàng năm 10mm thì hầu như cuộc “biển tiến” đó hoàn toàn không gây ra bất kỳ biến động nào đối với đời sống con người.

Phải trải qua hàng chục ngàn năm, nước biển mới đạt mức như ngày hôm nay, và cho dù tốc độ biển tiến nhanh lên đến gấp đôi trong thời Toàn tân thì cũng phải hơn 3000 năm sau mới đạt mức cực đại trên ngày nay 4-6 mét.

Vì thế, quá trình ngập dần để tạo ra một vùng đất núi đá vôi Hạ Long trở thành một vịnh đẹp như ngày nay đã diễn ra hàng chục ngàn năm kể từ khi băng tan tác động đến mực nước biển -120 m (khoảng 15.000 năm trước) cho đến khi đạt tới mức 0 vào khoảng 8000 năm trước.

Điều này giúp chúng ta có một cái nhìn chân thực hơn về thời Tiền sử Hạ Long, trong đó có một thời gian dài, những cư dân săn bắt hái lượm mà tàn tích văn hóa của họ để lại ở các hang động đá vôi như Soi Nhụ, Cát Bà đã sinh sống dưới một môi trường núi đồi, sông suối nằm sâu trong lục địa.

Vỏ ốc melania mà cư dân hang Soi Nhụ để lại sau bữa ăn được các nhà khoa học xác nhận là loài ốc suối nước ngọt hiện vẫn sống trong các khe suối nước ngọt thuộc vùng núi các tỉnh Hòa Bình, Sơn La, Thái Nguyên, Lạng Sơn…

Tuổi C14 của chúng là 14 ngàn năm cách ngày nay. Thật cũng dễ hiểu tại sao trong đống thức ăn để lại còn có xương răng của hươu nai, chồn sóc… vì khi đó biển còn ở xa hàng trăm cây số, vùng rừng núi Hạ Long đang nhô cao hơn mực nước biển gần 100 mét, hoàn toàn tương tự môi trường sống của các nhóm cư dân thuộc văn hóa Hòa Bình – Bắc Sơn đương thời.

Khi đó, một số máng sông suối lớn đã hình thành trên các thung lũng Hạ Long mà dấu tích hiện còn là các rãnh sâu 12-20 mét dưới lòng Vịnh Hạ Long hiện tại. Trong đó, dòng sông Kênh nối từ Mũi Ngọc Sơn đến Vịnh Cửa Lục là một điển hình.

Trong thời kỳ biển tiến Flandrian dừng ở mức cao nhất, trong khu vực Vịnh Hạ Long đã xuất hiện một hình thái sinh sống mới dựa trên nghề khai thác hải sản và giao lưu thương mại. Đó là nền văn hóa Hạ Long với những làng xóm định cư trên hải đảo và các vùng đất ven bờ vịnh. Hiện tại có thể ghi nhận tuổi của văn hóa Hạ Long bắt đầu từ khoảng 4000 năm trước.

Cư dân Hạ Long sống trong một bình tuyến văn hóa của những cư dân trồng lúa phát triển ở các đồng bằng ven biển Bắc Bộ không bị nhiễm mặn, như Mả Đống, Phùng Nguyên, Cồn Chân Tiên. Họ gắn liền với cuộc sống khai thác hải sản, khai thác, chế tác nguồn đá nephrite làm đồ trang sức và các mũi khoan đá nhỏ dùng trong các xưởng đá cũng như trong sinh hoạt hàng ngày. Như đã nói ở trên, thời kỳ tồn tại của văn hóa Hạ Long, mực nước biển cao hơn ngày nay và vịnh biển lan rộng tới gần Hà Nội ngày nay.
quakhu6

Một góc Hạ Long

Biển bắt đầu dập dềnh rút xuống từ khoảng 3800 năm trước. Đến khoảng 2000 năm cách ngày nay thì đạt mức như hiện tại. Cư dân tiền sử sống ở những địa điểm khảo cổ học như Tràng Kênh (Thủy Nguyên, Hải Phòng) và Đầu Rằm (Yên Hưng, Quảng Yên- Quảng Ninh) được coi như chứng nhân của cuộc “bể dâu” từ 4000 đến 2000 năm trước.

Tại đây, nhờ núi đá gắn với cửa sông và các vùng chân núi cao liền kề, làng xóm đánh cá thu gom nhuyễn thể cũng đồng thời là xưởng chế tác vòng đá trang sức hình thành từ 4000 năm trước vẫn tồn tại cho đến khi trở thành đất quận, huyện của nhà Hán. Cùng với sự xuất hiện ồ ạt những thương nhân quý tộc Hoa, Việt bị dồn xuống từ phía Bắc, những hậu duệ của nền văn hóa Hạ long đã vươn mình hòa nhập thành một nền văn hóa Bạch Đằng, mở đầu cho chuỗi vinh quang Bạch Đằng giữ nước sau đó.

Có thể nói, trong các dạng hình Karster đá vôi trên thế giới thì Hạ Long là dạng hình được thiên nhiên và con người mài dũa nhiều nhất. Chỉ tính những lần dâng lên hạ xuống của biển và thủy triều đã tạo ra lực cuốn, dũa hàng ngày đối với vùng núi đá nửa chìm nửa nổi này lên gấp hàng trăm lần so với sức gió và lũ hàng năm bào mòn trên vùng núi đá vôi lục địa. Hơi ẩm và ấm của biển lại là nguồn dinh dưỡng tuyệt vời đối với thảm thực vật trên núi đá vôi. Tôi chợt nhớ đến lời của Pautovski trong tiểu thuyết “Bông Hồng vàng”: Rừng đẹp nhất là rừng ven biển, chính là hàm ý như vậy.

Chính vì những lẽ đó, không phải chỉ tôi, mà có hàng triệu người đã đến và chưa từng đến Hạ Long đều muốn nói : ”Tôi yêu Hạ Long !”

Theo Lan Việt / Tamnhin.net

By A Web Design

< Lùi		Tiếp theo >

Vịnh Hạ Long ngày nay – Một cái nhìn từ quá khứ

Người dùng mới đăng

Danh mục đăng tin miễn phí

Xem nhiều nhất trong 24h qua

Bài mới cập nhật

Bài được quan tâm nhất

Khách sạn- Nhà hàng

Thể thao - văn hoá

Du lịch - Dịch vụ- Ẩm thực