Từ xa xưa hát giao duyên đã là sinh hoạt không thể thiếu trong ngày tết, ngày hội của vùng vịnh và là cách ướm hỏi, tỏ tình của những đôi trai gái trên sông nước, đặc biệt trở thành tục lệ đẹp trong đám cưới của dân chài lưới.

Hát giao duyên của dân chài Vịnh Hạ Long là lối hát đối đáp giữa nam và nữ với nhiều hình thức, giọng điệu khác nhau. Cuộc hát có thể diễn ra trên bờ trong các dịp hội hè hoặc diễn ra trên biển, giữa các thuyền bên nam và bên nữ khi họ đi hái củi hoặc đi đánh hà, bắt ngán. Ở vùng Vịnh Hạ Long hiện còn các hình thức hát giao duyên nổi bật như hát đúm, hò biển và hát cưới trên thuyền.

Hát giao duyên trong Lễ hội đình Giang Võng (TP Hạ Long).

Hát đúm còn gọi là hát ghẹo, nó có giai điệu gần như một lối ngâm thơ, âm vực thấp, quãng hẹp, trường độ dài ngắn tuỳ vào hứng hoặc hơi của người hát. Giống như nhiều điệu hát giao duyên khác, hát đúm bắt buộc phải qua các trình tự hát chào, hát hỏi, hát tìm, hát gặp. Cái hay của hát đúm chủ yếu được thể hiện trong ý tứ, lời ca.

Đó chính là những bài ca dao thể thơ sáu tám, chủ đề về tình yêu nam nữ, sự ứng biến nhanh nhạy, có thể đối đáp. Tuy nhiên, người hát cũng phải thuộc ít nhiều bài hát có sẵn (do truyền khẩu) và luật chơi.

Trong khi hát có thể sáng tạo những ca khúc mới. Còn hò biển (có khi gọi là hát chèo thuyền, hát chèo đường, hát ví, hát véo...) được mở đầu là các câu ơ... hò... cao vút, ngân nga, rồi luyến láy liên tiếp, cho ta cảm giác như nhấn một nhịp chèo trong không gian tĩnh lặng của trời nước. Bối cảnh hát hò biển đặc biệt lãng mạn trong những đêm thanh vắng, chèo thuyền một mình, quãng đường dài... người dân chài buông những lời hò tự sự, vừa là đánh tiếng, vừa cho đỡ buồn, đỡ đơn độc thậm chí đỡ buồn ngủ. Hát cưới trên thuyền thì lại khác hơn cả, ở đây có chút gì đó mang tính hình thức, giống như một tục lệ, nghi thức phải có khi rước dâu về nhà.

Theo kết quả thực hiện Dự án “Phục dựng, bảo tồn và phát huy một số sinh hoạt văn hoá dân gian của ngư dân làng chài Cửa Vạn”, một cuộc hát cưới trên thuyền của ngư dân chài Vịnh Hạ Long thường được tổ chức vào ngày rằm trong mùa cưới (từ tháng tám năm trước đến tháng ba năm sau). Cả bên nhà trai và bên nhà gái đều có đội hát. Trước lúc nhà trai đến, nhà gái chăng ba dải lụa thứ tự từ phía mũi thuyền về phía khoang giữa.

Trong đó, dải lụa màu xanh tượng trưng cho ngõ Khách; dải lụa màu vàng tượng trưng cho ngõ Treo; dải lụa màu đỏ tượng trưng cho ngõ Hoa. Để đón được dâu, nhà trai phải trải qua ba cuộc hát: Hát dậy gánh, hát bớ lờ và hát mở ngõ (giải các bài đố của họ nhà gái). Mỗi lần hát thắng nhà gái mở một ngõ và muốn đón được dâu thì phải mở được cả 3 ngõ. Khi đón được dâu, nhà gái có nhiều bài hát chia tay và dặn dò cô dâu rất lưu luyến, các bà mối cũng có các bài hát chúc cô dâu thật đằm thắm.

Ở cuộc hát này thường diễn ra lâu, nội dung là hỏi mục đích, tên họ, quê quán của khách, hát đố về các địa danh, về hoa lá, đố về cá… Đây là cơ hội cho mọi người cùng vui chơi, hò hát, thi thố tài năng. Nhiều khi cuộc hát kéo dài thâu đêm suốt sáng, thậm chí vài ngày, có khi nhà trai không thể hát thắng phải đi mời thầy hát mới được đón dâu về…

Hát giao duyên ngư dân làng chài Vịnh Hạ Long là nét đẹp văn hoá truyền thống, chứa đựng kho tàng khổng lồ về ca dao, dân ca, phong tục tập quán và lễ hội. Tuy nhiên đến nay, một mặt do cơ chế thị trường, mặt khác do loại hình hát này lớp trẻ không thích hát, các nghệ nhân còn nhớ những điệu hát lại rất ít nên tìm lại các buổi hát giao duyên rất khó.

Vừa qua, Dự án “Phục dựng, bảo tồn và phát huy một số sinh hoạt văn hoá dân gian của ngư dân làng chài Cửa Vạn” do Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch thực hiện đã phần nào thu hút được giới trẻ tham gia, nhưng để bảo vệ và phát huy nó trong cuộc sống đương đại là việc làm cần được quan tâm nhiều hơn. Có như vậy, những câu hát giao duyên của ngư dân làng chài mới thực sự trở thành “món ăn” tinh thần không thể thiếu và là động lực để phát triển văn hoá du lịch cho địa phương.

Theo Nguyễn Trung Hà (CTV) / Báo Quảng Ninh

---

• 23/02/2012 14:25 - Dạo bước non thiêng Yên Tử...
• 23/02/2012 14:24 - Kho di sản văn hoá phi vật thể vô giá
• 22/02/2012 16:00 - Tiến tới Hội khỏe Phù đổng tỉnh Quảng Ninh lần thứ 8- 2012 Khai mạc giải Aerobic
• 21/02/2012 10:20 - Chuyện đi tìm các “di sản sống”...
• 04/01/2012 10:02 - Vòng 1 giải bóng đá hạng nhất quốc gia Cúp Tôn Hoa Sen 2012 TQN có bước chạy đà hoàn hảo
• 04/01/2012 09:59 - Phong trào thể thao ở một doanh nghiệp Than
• 03/01/2012 10:52 - Khám phá mộ cổ
• 03/01/2012 10:44 - Văn học nghệ thuật Quảng Ninh - Những dấu ấn 2011
• 31/12/2011 09:38 - Hội thảo về di sản hát nhà tơ – hát cửa đình tại Quảng Ninh
• 31/12/2011 00:00 - Vòng 1 giải hạng nhất quốc gia Cúp Tôn Hoa Sen 2012 Thắng Bình Dương 3-0, Than Quảng Ninh khởi đầu mùa giải hoàn hảo

• 30/12/2011 00:00 - Giải Võ thuật cổ truyền các tỉnh phía Bắc - Cúp Đông Dược Bảo Long 2011 Quảng Ninh giành 11 huy chương các loại
• 28/12/2011 14:42 - Danh sách 36 Nghệ sĩ Vùng mỏ năm 2010
• 28/12/2011 08:58 - Những pho tượng nhuốm màu truyền thuyết Chuyện lạ trên non thiêng Yên Tử
• 27/12/2011 08:49 - Then mới Bình Liêu: Sinh động, giàu sức sống nhưng thiếu đầu tư
• 24/12/2011 09:53 - Tiến tới Hội khỏe Phù đổng tỉnh Quảng Ninh lần thứ 8 Kết thúc môn đẩy gậy
• 24/12/2011 09:44 - Tiền đạo Belibi: “Tôi sẽ lập công nhiều hơn để TQN có thành tích tốt ở mùa giải năm nay”
• 24/12/2011 09:30 - Dự án nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và phát huy giá trị hát nhà tơ, hát cửa đình ở Quảng Ninh Nửa chặng đường thành công
• 24/12/2011 00:00 - Công tác xã hội hoá hoạt động thể dục thể thao ở Quảng Ninh: Một năm nhìn lại
• 22/12/2011 09:44 - Hội Văn nghệ dân gian tỉnh: Một năm khẳng định mình
• 20/12/2011 08:55 - Quảng Ninh đăng cai Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 18 - năm 2013

---