Văn học nghệ thuật Quảng Ninh - Những dấu ấn 2011

Thứ ba, 03 Tháng 1 2012 10:44 |

Một năm, quãng thời gian chưa đủ dài để có thể nhìn nhận đánh giá cả chặng đường phát triển VHNT của một vùng đất. Thế nhưng, nó lại cho ta thấy những dấu ấn, mà từ đó ta có thể hy vọng về một sự khởi sắc trên từng lĩnh vực trong những năm tới. Với VHNT Quảng Ninh, năm 2011, năm đầu tiên của thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, chính là như vậy!

Hãy xem những “người trong cuộc” nói gì về điều này...

daunt

Đồng chí Đặng Huy Hậu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, cùng một số đại biểu tham quan Triển lãm tranh, ảnh “Sắc màu du lịch Hạ Long - Quảng Ninh 2011” tại Tuần lễ du lịch Hạ Long 2011.

Nhà văn Dương Hướng, Trưởng Ban Văn xuôi, Hội VHNT tỉnh: “Dấu ấn 2011 ư? Đó là sự “lóe sáng” của nhiều cây viết trẻ...”

Nói tới văn xuôi Quảng Ninh, chúng ta không thể bỏ qua kết quả của Giải thưởng Hạ Long 2011 mới được công bố, với 1 giải nhất, 2 giải nhì, 3 giải ba, 3 khuyến khích. Trong đó gồm 3 tập tiểu thuyết, 6 tập truyện và ký. Ngoài ra còn 2 tác phẩm (một tiểu thuyết, một tập truyện ngắn của 2 tác giả tỉnh ngoài viết về Quảng Ninh) được tặng thưởng.

Điều đáng chú ý, việc xét giải thưởng văn xuôi lần này có quy chế tổ chức rất chặt chẽ và khách quan, với đội ngũ giám khảo gồm ba nhà văn tên tuổi do Hội Nhà văn Việt Nam đề cử là nhà văn Sương Nguyệt Minh, nhà văn Lê Minh Khuê, nhà phê bình văn học Đỗ Đăng Điệp, cùng hai tác giả lão làng của tỉnh nhà là Vũ Khai và Hữu Tuân và đã đưa ra một danh sách tác phẩm tiêu biểu có tính thuyết phục, được dư luận đồng tình. Đây là thành tựu đáng trân trọng mà các tác giả văn xuôi Quảng Ninh đã đạt được trong suốt chặng đường 5 năm qua.

Đó là nói một cách tổng thể, còn đi sâu vào từng thể loại, là Trưởng Ban Văn xuôi (Hội VHNT tỉnh), tôi muốn nhấn mạnh, dấu ấn quan trọng nhất là ở thể loại truyện ngắn. Phải nói một cách công bằng, rằng thành công của văn xuôi Quảng Ninh năm 2011 được thể hiện rõ nhất qua các tác phẩm truyện ngắn của một số cây bút trẻ đã bất ngờ xuất hiện trên báo Quảng Ninh Cuối tuần từ đầu năm nay; với những tên tuổi mới lạ như tác giả Đinh Phương, sinh năm 1989 tại Mạo Khê (Đông Triều) với một loạt truyện ngắn: Bão; Mùa hoa không đậu quả; Đầu chợ cuối chùa; Hoa mùa nồm; Vòng Đỏ; Người Phố; Đằng sau trạm chờ xe…

Đặc biệt, tác giả Cao Nguyệt Nguyên (tên thật là Bùi Thu Hà, hiện vẫn đang là sinh viên trường Đại học KHXH&NV Hà Nội, quê ở Quảng Yên) bất ngờ với truyện ngắn “Mùa quỷ hành”, một tác phẩm viết rất có nghề, gây ấn tượng mạnh cho người đọc. Và gần đây nhất, tác giả Cát Lâm (sinh năm 1991, đang học khoa Sáng tác lý luận phê bình văn học trường Đại học Văn hoá Hà Nội) cũng bất ngờ xuất hiện trên báo Quảng Ninh Cuối tuần với tác phẩm “Độc Thoại”, một truyện ngắn thực sự đáng đọc...

Những tác giả trẻ này đã tiếp nối và bứt phá vượt trội lớp tên tuổi đã quen thuộc xuất hiện từ những năm 2008-2010 như Đặng Thị Thuý, Nguyễn Thanh Nga, Giai Tử, Vũ Thị Hạnh v.v.. Chỉ cần đọc một loạt truyện ngắn vừa nêu, tôi tin ai cũng phải vui và nhận ra một điều; đó là lớp tác giả trẻ Quảng Ninh ngày nay đã và đang chứng minh cho độc giả Quảng Ninh nói riêng và cả nước nói chung, là lực lượng viết trẻ hôm nay không hề thua kém lớp đàn anh đi trước, thậm chí họ sẽ còn vượt xa hơn trong tương lai...

Nhà thơ Nguyễn Châu, Trưởng Ban Thơ (Hội VHNT tỉnh): “Lớp già vẫn bền bỉ, nhưng lớp trẻ có vẻ trầm lắng...”

Theo tôi, để đánh giá về thơ của cả một vùng đất, mà lại là vùng đất sôi động như Quảng Ninh, chỉ trong quãng thời gian 12 tháng, thì thật khó. Mặc dù vậy, với con mắt của người quan sát, tôi cũng xin được đưa ra một số ý theo riêng mình. Trước hết, điểm qua các gương mặt thơ là hội viên Hội VHNT Quảng Ninh, ta thấy các anh, các chị vẫn cần mẫn như những con ong, sáng tác và xuất bản thơ đều đều, nhiều người ra mắt các tập thơ riêng, chí ít thì cũng in lẻ các bài thơ trên báo chí Trung ương, địa phương v.v.

Những tác giả đã có thành tựu từ những năm trước nay vẫn tiếp tục gặt hái thành công với những giải thưởng trong, ngoài tỉnh; như nhà thơ Trần Nhuận Minh, Mai Phương, Bùi Hữu Thiềm, Nguyễn Đăng Sâm, Trần Tâm, Dương Phượng Toại v.v..

Nhưng có một điều hơi lo ngại, đó là các tác giả thơ trẻ không thấy xuất hiện, hoặc có thì chỉ có một chùm, hay in lẻ một, hai bài rồi im lặng, như Hoàng Thị Kim Ngân, Nguyễn Thị Nguyệt, Tằng A Tài... Riêng trường hợp Tằng A Tài, người từng được trao giải C về thơ của Uỷ ban toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam, lâu nay không hiểu vì sao bị… “mất hút”. (Nghe đâu anh đang dồn tâm sức cho một tập mới với rất nhiều thử nghiệm và đã hoàn thành nhưng chưa in).

Năm qua, báo Hạ Long đã ra chuyên mục Thơ tác giả mới, nhằm cổ vũ lực lượng trẻ nhưng xem ra không mấy thành công. Nhìn sang văn xuôi mà thấy thèm. Văn xuôi lực lượng trẻ mấy năm qua thật hùng hậu…

Lý giải về hiện tượng này, nhiều người cho rằng, hiện không ít tác giả thơ, nhất là các tác giả trẻ, tỏ ra dao động vì sự “quay lưng lại với thơ” của công chúng; có người đang thận trọng trong cách viết, hoặc muốn đổi khác mình; có người chuyển hẳn sang viết văn xuôi. Trong số đó phải nhắc tới một số tác giả như Dương Phượng Toại, Trần Tâm v.v..

Dương Phượng Toại lâu nay được biết đến qua nhiều bài thơ đậm chất đồng quê nhưng trong mấy năm gần đây, anh lại miệt mài viết văn xuôi và tập truyện ngắn Người đàn bà cọp vồ của anh dự Giải Hạ Long được đánh giá cao. Còn Trần Tâm là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam với tư cách một nhà thơ, vậy mà năm nay lại cho ra mắt độc giả bộ tiểu thuyết Đất bỏng, 4 tập, với hơn 1.400 trang in khiến nhiều người ngỡ ngàng. Ngô Tiến Cảnh, một tác giả thơ rất quen biết với độc giả, cũng đang thai nghén cuốn tiểu thuyết Bão than...

Nói vậy nhưng nếu nhìn ở đầu sách thì năm qua lại là năm có nhiều tập thơ của các tác giả Quảng Ninh được xuất bản. Đó là Tiếng ve mùa phượng của Đỗ Văn Luyến, Vọng biển của Ngô Tiến Cảnh, Cánh buồm nâu của Trịnh Công Lộc, Lộc biếc của Vũ Văn Thới, Rượu chát của Lê Hường, Những lời ẩn dụ thiêng liêng của Nguyễn Đức Sinh, Bóng mình của Thi Sảnh, Linh thức của Nguyễn Xuân Đức, Con đường nhân gian của Vũ Hào, Đi mãi là về của Lê Xuân Nguyện v.v.. và v.v..

Ngoài ra còn 3 tập sách tương đối đồ sộ, là Thơ tình của Nguyễn Đăng Sâm và Bi hài bút ký thơ trào phúng của Tạ Kim Hùng và tập tản văn về chuyện nghề chuyện đời của Trần Nhuận Minh đang trong nhà in chuẩn bị ra lò nữa… Hy vọng đây là những cuốn sách được nhiều người quan tâm ở năm 2012.

Hoạ sĩ Vũ Quý, Trưởng ban Mỹ thuật, Hội VHNT tỉnh: “Những chuyến đi thực tế trong năm 2011 đã khơi nguồn cảm xúc cho hội hoạ Quảng Ninh...”

Năm 2011, Mỹ thuật Quảng Ninh đã tạo được những dấu ấn ngay từ đầu năm; cụ thể, đầu xuân mới, Hội VHNT tỉnh đã tổ chức triển lãm “Mừng Đảng - Mừng Xuân” và đã có 50 tác phẩm mỹ thuật có mặt trong triển lãm này. Cũng trong dịp ấy, ngay sau Lễ khai bút đầu xuân Tân Mão, một nhóm hoạ sĩ đã tổ chức chuyến lên thăm Yên Tử lấy cảm hứng sáng tác cho một năm mới ngay từ mùng 3 Tết.

Tiếp tục cảm hứng đầu xuân này, trong cả năm qua, Mỹ thuật Quảng Ninh đã theo cùng các sự kiện của tỉnh một cách khá sâu sát; như Lễ hội du lịch Hạ Long năm 2011 với Triển lãm Nhiếp ảnh - Mỹ thuật mang tên “Sắc màu du lịch Hạ Long” giới thiệu 50 bức tranh mới sáng tác của các hoạ sĩ trong chi hội.

Tiếp đó, tham gia nhiệt tình các trại sáng tác của tỉnh tại các địa phương như Ba Chẽ, Yên Hưng, Uông Bí, hoặc tự tổ chức các chuyến đi thực tế sáng tác tại huyện Tiên Yên (Quảng Ninh) và cao nguyên đá tỉnh Hà Giang. Từ các chuyến đi này, anh em đã có thêm nhiều tư liệu mang hơi thở cuộc sống, mang đậm bản sắc của mỗi vùng đất đã đi qua.

Mỗi chuyến đi đều tạo cho chúng tôi nhiều cảm xúc mới mẻ để sáng tác và trong Triển lãm mỹ thuật khu vực đồng bằng sông Hồng 2011 diễn ra tại Hải Phòng, hầu hết các tác phẩm của anh em trưng bày tại đây đều là kết quả của những chuyến đi này, đặc biệt chuyến đi lên cao nguyên đá Hà Giang.

Đó là bức tranh “Những người giữ đất” của Hoàng Văn Tại, khắc hoạ sự bền bỉ, kiên cường của bà con để bám trụ tại một vùng đất khô cằn, nghèo khó giữa không gian chỉ có đá và đá. Tác phẩm đã gây được ấn tượng với Hội đồng Nghệ thuật và đã được tặng giấy khen của Hội Mỹ thuật Việt Nam và được đề cử tham gia Giải của Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam. Cùng được đề cử còn có bức “Buổi sớm trong bản” của Phạm Hùng Cường khắc hoạ một cách tinh tế phong cảnh bình yên của một bản làng vùng núi.

Tiếp đó là các bức “Trên cao nguyên đá” của Hoàng Minh Giám khắc hoạ buổi làm nương của bà con dân tộc. Hay bức “Sức sống mới trên cao nguyên đá” của Vũ Quý với bố cục lạ, nét bút phóng khoáng thể hiện sự đối lập giữa con người và thiên nhiên để bật lên sức sống diệu kỳ của con người. Tác phẩm đã được Hội đồng nghệ thuật - Hội Mỹ thuật Việt Nam trao tặng giải thưởng năm 2011.

Có thể nói, năm 2011 là một năm anh em “làng” Mỹ thuật Quảng Ninh được đi nhiều, khám phá nhiều và thu về khối lượng tư liệu đáng kể. Những chuyến đi này đã đem đến cho chúng tôi những cảm quan mới, những cảm xúc mới và cả những sắc màu mới để phục vụ cả quá trình sáng tác tiếp theo…

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Đỗ Kha, Trưởng Chi hội Nhiếp ảnh Quảng Ninh: “Đề tài Vịnh Hạ Long đã “hút hồn” các tay máy Quảng Ninh trong năm qua...”

Hoạt động nhiếp ảnh khởi đầu năm 2011 là Triển lãm Nhiếp ảnh - Mỹ thuật “Mừng Đảng - Mừng xuân Tân Mão” với 55 tác phẩm nhiếp ảnh của các tác giả sáng tác trong năm 2010. Tiếp đó, mọi hoạt động của nhiếp ảnh Quảng Ninh đều hướng đến Liên hoan Ảnh nghệ thuật khu vực đồng bằng sông Hồng được tổ chức tại Quảng Ninh với chủ đề “Tiềm năng du lịch đồng bằng sông Hồng”...

Kể từ sau Lễ phát động sáng tác ảnh nghệ thuật tham gia Liên hoan diễn ra vào cuối năm 2010, các tác giả nhiếp ảnh đã chủ động tổ chức các chuyến thực tế theo nhóm, hoặc cá nhân để sáng tác bám sát chủ đề trên. Các chuyến đi về Yên Hưng dự Lễ hội Tiên Công, các chuyến đi lên Uông Bí dự Hội xuân Yên Tử, các chuyến đi thăm Vịnh Hạ Long hay tham dự Lễ hội Du lịch Hạ Long năm 2011… đều đã đem lại nhiều tác phẩm mới.

Và 50 tác phẩm hoàn thành trong các chuyến thực tế này đã có mặt trong Triển lãm Nhiếp ảnh - Mỹ thuật chào mừng Lễ hội Du lịch Hạ Long năm 2011 có tên “Sắc màu du lịch Hạ Long”. Đó là chưa kể đến việc tham dự các Trại sáng tác do Hội VHNT tỉnh tổ chức tại các địa phương như Uông Bí, Yên Hưng, Ba Chẽ… cũng đã tạo điều kiện để anh em được đi, được sáng tác.

Và do có sự chuẩn bị chu đáo như vậy, Quảng Ninh, với tư cách đơn vị đăng cai, đã khá thành công tại Liên hoan Ảnh nghệ thuật khu vực đồng bằng sông Hồng, với 21 tác phẩm được trưng treo tại triển lãm (một tỷ lệ khá cao so với các tỉnh, thành trong khu vực), trong đó có 2 tác phẩm đoạt giải.

Có thể nói, năm nay, anh em nhiếp ảnh hoạt động khá đều tay, hầu hết đều nỗ lực tìm tòi để cho ra đời những tác phẩm tốt. Năm nay, phục vụ cho Liên hoan Ảnh nghệ thuật và hướng đến cuộc bầu chọn Vịnh Hạ Long là 1 trong 7 kỳ quan thiên nhiên của thế giới, các tác giả nhiếp ảnh đã ưu tiên sáng tác nhiều hơn về Vịnh Hạ Long; thậm chí có thể nói, đề tài Vịnh Hạ Long đã “hút hồn” các tay máy Quảng Ninh. Và một số tác giả đã có những thành công đáng ghi nhận.

Có thể kể ra đây tác giả trẻ Đỗ Giang với cuốn sách ảnh “Hạ Long, đá và nước vĩnh cửu” tập hợp hơn 100 bức ảnh chụp Hạ Long với góc nhìn mới, táo bạo, mang màu sắc trẻ trung, tươi mới. Với tập sách này, Đỗ Giang vừa khẳng định niềm đam mê với mảng đề tài Vịnh Hạ Long, đồng thời như một món quà tặng Vịnh Hạ Long nhân sự kiện Vịnh Hạ Long được bầu chọn là Kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới.

Có một thực tế là chi hội nhiếp ảnh có hơn 30 hội viên, phần đông tuổi đã cao, khó có thể tham gia vào những chuyến thực tế dài ngày. Các hội viên đa số đều là lao động tự do nên cũng không có nhiều điều kiện trang bị phương tiện máy móc kỹ thuật hiện đại, đây chính là những thực tế ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng sáng tác. Tuy nhiên, phải khẳng định họ đều là những người đam mê, tâm huyết với môn nghệ thuật này, để lưu lại những khoảnh khắc sinh động của cuộc sống...

Theo Trung Luận - Thanh Nga / Báo Quảng Ninh